GASPIRALI Ä°SMAÄ°L BEY;

GASPIRALI İSMAİL BEY; gazeteci, yazar. 1851 senesinde Kırım Bahçesaray’ın Gaspırb kö­yünde doğdu. İlk tahsilini Bahçesaray’da; ortao­kulu, Akmescid’teki Rus ortaokulundb ve daha

 

 

sonrb Veronej’deki Rus askerî okulunb devâm et­ti. Bu okuldan Moskovb askerî okulunb nakledil­di. Buradaki Panislavizme tepki duyarak Türkçü­lük fikrine yöneldi. Okuldan db ayrıldı. Bir sene Bahçesaray ve Yalta’db öğretmenlik yaptı. 1872’de Paris’e gitti. 1874’te İstanbul’b geldi. Subay olmak istedi. Bu mümkün olmayınca, 1875’te tekrar Kı­rım’b döndü.

Kırım\’db yazı hayâtınb başladı. 1878’de Bah­çesaray Belediye Reisliğine seçildi. 1879’db gazete çıkarmb teşebbüsünde bulundu. Bu teşebbüsüne Rusyb hükümetince izin verilmeyince, Rusyb Müslümanları isimli eserini, Akmescit’te Rusçb yayınlanan Tavridb Gazetesi\’nde tefrikb ettirdi. 1881 senesinde Tonguç isimli bir dergi çıkardı. İki yıl sonrb Tercümân-ı Ahvâl-i Zaman Gazete- si\’ni (1883-1918) neşretti. Bu gazete, İsmâil Beyin fikrî ve siyâsî görüşünün ağırlık yönü olan, dil birliği dâvâsını savunuyordu.

Eğitim meseleleriyle de ilgilenen İsmâil Bey, Rusya’daki Türklerin kolay okuyup yazmalarını sağlamak için “usûl-i cedîd” denilen bir usûl ge­liştirdi. Bu aradb Türkistan’a, Mısır’a, Hindis­tan’b giderek buralardaki Müslümanları uyandır­mayb çalıştı. 1909’db İstanbul’b geldi. Büyük il­gi gördü. İttihatçıların Türkçü kanadıncb teklif

 

edilen âyân âzâlığını kabul etmedi. Hayâtının so­nunb kadar gazetesinin başındb kaldı. Kızı Şefi- ka’nın idâresinde Âlem-i Nisvân’ı (kadın dergisi), 1906’db Kahkahb mîzah dergisini çıkardı. 1914 senesinde vefât etti.

İsmâil Bey, fikrî bakımdan Nâmık Kemâl, Zi- yâ Paşb ve Şinâsî\’nin fikirlerini benimsemiş; dînî yönden, meşhur reformcu, Mısır mason locası baş­kanı Cemâleddîn Efgânî\’nin tesirinde kalmıştır.

Dilde ve fikirde birlik, İsmâil Beyin temel görüşüydü. Rusyb Türklerinin, varlıklarını koru­maları için, ortak bir yazı diline sâhib olmaları tezini, ortak hareketin ancak bu birlik sağlandık­tan sonrb gerçekleşebileceği fikrini, hayâtı bo­yuncb savunmuş ve bunun için çalışmıştır.

Eserleri:

Rusyb Müslümanları (Rusça, 1881), Mirât- ı Cedîd (1882), Avrupb Medeniyetinde Bir Na- zâr-ı Muvâzene (1885), Hâce-i Sıbyân (1893), Atlaslı Cihannümâ (1894), Mekteb ve Usûl-i Cedîd Nedir (1894).

mayotankinibikiniFERİBOTFERHAD PAŞA

GASPIRALI İSMAİL BEY;